Formeel heeft een OR conform de WOR een gelijkwaardige positie aan de bestuurder. De werkelijkheid is dat de leden als uitvoerende werknemers in een afhankelijke positie zitten. Competente bestuurders lijken – voorzover ze met ondernemingsraden te maken hebben – ineens hun professionaliteit kwijt te zijn als het gaat om de houding ten opzichte van de medezeggenschappers. Het is op het eerste gezicht misschien verklaarbaar. Er is vast iemand directeur van een bedrijf tegen geworden omdat hij het zo aantrekkelijk vond er een baan als overlegpartner van de OR bij te krijgen. Terwijl een werknemer het lidmaatschap van de OR vrijwillig op zijn schouders neemt, doet de directeur het overleg met de OR er beroepshalve bij. We kennen de verschijningsvormen van een gemakkelijke taakopvatting: geen, een gebrekkige of te late informatieverstrekking over wezenlijke zaken, voorgenomen besluiten ten aanzien van bedrijfseconomische en sociale kwesties die niet, te laat of zeer summier geformuleerd aan de OR worden voorgelegd of censuur op de drukpers.
De leden van de ondernemingsraad moeten in de eerste plaats zelf hun bestaansrecht bewijzen. Maar in hun functioneren lopen ze altijd tegen de bestuurder aan die de formele beslissingsmacht over allerlei zaken heeft. Het is echter verbazingwekkend hoe laks de overheid optreedt tegen de 25 procent OR-plichtige ondernemingen waar een ondernemingsraad ontbreekt. Hiervoor zijn diverse oorzaken aan te wijzen. Soms stelt een directeur het instellen van een OR bij een net overgenomen bedrijf om tactische redenen wat uit. In het algemeen echter heeft bij leiding van deze organisaties een gemakzuchtige houding. Met verplichtende wetgeving zou de minister van Sociale Zaken het elke initiatiefnemer een stuk gemakkelijker moeten maken om een OR van de grond te tillen. Het debat over de specifieke betekenis van de OR zou dan bovendien veel heftiger worden gevoerd en uiteindelijk zou de in te stellen OR een scherp omlijnde vorm krijgen.
Directeuren houden de ondernemingsraad wel eens voor of hij representatief is voor het personeel. De vraag kan overrompelend overkomen, niettemin is het wel een legitieme vraag. Echter, de leden van een OR kunnen hun bestuurder op dezelfde manier uitdagen. Is hij wel representatief voor de bedrijfspopulatie of de beroepsbevolking? Met andere woorden: is de bestuurder zelf wel goed in staat om aan te voelen wat er onder het personeel leeft? Nee dus, en daarom heeft hij een ondernemingsraad hard nodig.
