De industrie in de Rotterdamse haven heeft het moeilijk. Chemiebedrijven LyondellBasell (Maasvlakte), Tronox en Indorama sluiten hun deuren, Gunvor en Westlake perken hun productie fors in. In alle gevallen speelt de hoge energieprijs een rol. En dus liggen de nettarieven onder een vergrootglas. Anne-Marie Spierings noemt het wegvallen van de bedrijven “heel zorgelijk”. Ze is programmadirecteur economische transities bij Deltalinqs, de ondernemersvereniging van bedrijven in de Rotterdamse haven.
'Kennis en banen vloeien weg'
Spierings: “Met de sluiting verliezen we goedbetaalde banen en veel kennis. Daarnaast zijn bedrijven in Rotterdam ontzettend aan elkaar verknoopt, waardoor de efficiëntie hoog ligt.” Als één bedrijf in de keten omvalt, heeft dat volgens Spierings gevolgen voor efficiëntie, vergunningen en businesscases van andere bedrijven. Als voorbeeld noemt ze een samenwerking op de tweede Maasvlakte. Het wegvallen van LyondellBasell heeft daar consequenties voor omliggende bedrijven, zoals Uniper, omdat veel energiestromen aan elkaar worden geleverd.
Het wegvallen van bedrijven is volgens Deltalinqs niet een probleem dat alleen het Rotterdamse havengebied raakt. Het gaat uiteindelijk om grote begrippen als 'strategische onafhankelijkheid', waar de samenleving als geheel bij betrokken is. “We zien nu al dat we bepaalde producten niet meer in Europa kunnen maken zonder dat we zaken vanuit China importeren.” Dat zijn volgens haar niet alleen plastics. “Het gaat om essentiële zaken zoals medicijnen die je zelf wilt kunnen blijven produceren, in ieder geval in Europa.” Spierings waarschuwt dat Europa het risico loopt afhankelijk te worden van andere continenten, iets wat volgens haar hoe dan ook onwenselijk is.
Ongelijk speelveld
Deltalinqs is niet de enige organisatie die zich zorgen maakt over de gevolgen van de stijgende energietarieven. Zo luidde werkgeversorganisatie VNO-NCW in februari dit jaar al de noodklok. Na achttien maanden krimp moeten de energiekosten snel omlaag, stellen ze. Die kosten lopen volgens de werkgevers zwaar uit de pas. Niet alleen vergeleken met China en de VS, maar ook binnen de Europese Unie liggen de Nederlandse energieprijzen hoog. En dus moet de politiek snel actie ondernemen, aldus VNO-NCW.
Kennisinstituut TNO trekt in een recent rapport dezelfde conclusie. Zij deden in opdracht van de commissie Economische Zaken van de Tweede Kamer onderzoek naar de concurrentiepositie van Nederland ten opzichte van andere Europese landen. Conclusie: de regeldruk in Nederland neemt toe en de energieprijzen zijn hier hoger dan in de Europese Unie en de VS. Daardoor staat de Nederlandse industrie onder druk.
'Goede eerste stappen'
Vanuit de sector is er daarom veel aandacht voor de langverwachte klimaatplannen van het kabinet. In de plannen is bekendgemaakt dat onder andere de CO₂-heffing blijft bestaan, de SDE++-regeling ook in 2026 wordt opengesteld met een budget van 8 miljard euro, en de subsidieregeling Indirecte Kostencompensatie (IKC) voor in elk geval drie jaar terugkeert.
De nieuwe klimaatplannen laten zien dat de industrie wel serieus wordt genomen in Den Haag, vindt Spierings. “Het zijn goede eerste stappen,” zegt ze. “We zijn er nog niet, maar we zijn wel heel blij met wat er nu in gang is gezet.” Volgens haar bevat het pakket maatregelen die op onderdelen bijdragen aan kostenverlaging voor bedrijven. Tegelijkertijd blijven de nettarieven een onopgelost pijnpunt. Ook uit ze haar zorgen over de Nederlandse CO₂-heffing, die bedrijven de komende jaren nauwelijks kunnen ontwijken. “Hoewel de aanpassing van de heffing nog verder uitgewerkt moet worden, wordt daar nu nog onvoldoende rekening mee gehouden,” zegt ze.
Rekening netkosten naar de toekomst
Een structurele oplossing voor de hoge nettarieven die de Nederlandse industrie parten spelen ontbreekt. Het kabinet gaat verder onderzoeken of de amortisatie-variant, waarbij een deel van de netkosten over een langere tijd uitgespreid worden, mogelijk is. De verwachting is dat de uitkomsten van dat onderzoek en de besluitvorming op Prinsjesdag bekend worden gemaakt.
