We komen steeds dichter bij de rechtszaak zelf. In die rechtszaak vertellen beide partijen een ander verhaal over de feiten. De een legt iets uit als opzettelijk, crimineel en onaanvaardbaar. Die schetst misschien een verband van oplopend crimineel gedrag. De ander legt andere accenten en schetst context en achtergrond van de verdachte om duidelijk te maken dat er meer aan de hand was. En eerlijk is eerlijk: beide verhalen kunnen kloppen.
Zelfde feiten, meerdere verhalen
Bij incidenten in organisaties lijkt het soms ook wel alsof er 2 kampen ontstaan. Een kamp dat gaat over schuld, aansprakelijkheid, reputatie, verantwoording en natuurlijk geld. En een kamp dat zich bezighoudt met leren, verbeteren, voorkomen, herstel en psychologische veiligheid. Ook bij incidentonderzoek worden feiten anders gebruikt en leggen de betrokkenen andere verbanden.
Weet je wat nu zo lastig is? Dat kán allemaal Je kunt altijd meerdere verhalen bedenken bij een serie 'feiten'. Het is net welk accent je wilt leggen of welke boodschap jouw doel ondersteunt. Een helpende gedachte in dit soort situaties is: the event is empty. Wat betekent dat de gebeurtenis zelf niets zegt, gewoon is wat het is. Wij zijn het die er betekenis aan geven. Met onze bril, onze belangen en onze angsten.
Bril van onderzoeker is bepalend
Zo deed ik laatst tijdens een training een oefening 'tijdlijn maken' op basis van een bestaand rapport. In 3 groepen leidt dit onherroepelijk tot drie verschillende verhalen. Ze pikken er ieder andere dingen uit, maken iets groter of juist kleiner of ze vermelden iets niet omdat het voor hen niet relevant leek.
Ik maak dan altijd duidelijk hoe belangrijk de kleur of de bril van de onderzoeker is. Die bepaalt namelijk je kijk! Alles wat je meeneemt of niet meeneemt is een keuze. Welk verhaal je vertelt is een keuze. Wat je als 'oorzaken' aanmerkt is ook een keuze. Privé werkt dit net zo goed. Ook hier kan het onderscheid tussen de feitelijk gebeurtenis en je verhaal erover veel uitmaken. De gebeurtenis zelf kan impact hebben en tot pijn leiden, maar het verhaal erover maakt dat we eronder gaan lijden.
Misschien is dat wel de kern van goed incidentonderzoek. Niet het zoeken naar het beste verhaal, maar het zichtbaar maken van de verschillende perspectieven/verhalen. Zodat we minder snel vastzitten in één verhaal. En meer ruimte creëren om echt te begrijpen wat er speelde. Want daar begint leren. Niet bij het oordeel, maar bij nieuwsgierigheid.
