De verduurzamingsinspanningen vloeien voort uit de zorgbreed ondertekende Green Deal Duurzame Zorg 3.0. Het terugbrengen van de CO2-uitstoot is één van de vijf hoofddoelen waar ziekenhuizen aan werken. Vanwege de maatschappelijke rol van het ziekenhuis en de gezondheidseffecten van milieukwesties hebben ziekenhuizen meer aandacht voor verduurzaming.
Voor bijna helft van de ziekenhuizen zonnepanelen en warmtekoudeopslag gepland
Uit de analyse van ING blijkt dat ziekenhuizen door maatregelen als zonnepanelen, led-verlichting en isolatie de CO2-uitstoot terugdringen. Ongeveer een derde heeft al warmtekoudeopslag (WKO) en zonnepanelen. Als de huidige plannen doorgaan, zal rond 2030 zelfs de helft hierover beschikken. Ook wordt er volop ingezet op het afkoppelen van aardgas.
Terugdringen van vierkante meters
Naast deze initiatieven zoeken ziekenhuizen ook manieren om hun ruimtegebruik te optimaliseren. Het terugdringen van het aantal vierkante meters vermindert de energievraag en de benodigde ruimte voor het koelen en verwarmen.
Ook het minimaliseren van ziekenhuisbezoeken kan bijdragen aan de duurzaamheidsdoelstellingen, blijkt uit de analyse. In plaats van een bezoek op locatie wil het ziekenhuis patiënten vaker op afstand monitoren en ondersteunen.
Zo heeft Tergooi Medisch Centrum haar vloeroppervlak in het nieuwe ziekenhuis met 30 procent ingekrompen, door 20 procent van de behandelingen via thuismonitoring en –behandeling en videoconsulten buiten het ziekenhuis te laten plaatsvinden. Met het nieuwe gebouw is Tergooi van een E naar een A+++ energielabel gegaan.
Flexibel ingerichte ruimtes bieden ook kansen voor verduurzaming. Ziekenhuizen zoals het Alrijne in Leiderdorp en het Elkerliek in Helmond investeren in hybride OK's, waarbij apparatuur later elders hergebruikt kan worden.
Inkoopproces
Uit de analyse blijkt dat een relatief groot deel van de CO2-uitstoot van de zorg plaats vindt via operationele en indirecte effecten. Denk daarbij aan de inkoop van energie en diverse middelen en apparaten. Zorgorganisaties kunnen door aanpassing van het inkoopbeleid de indirecte uitstoot beïnvloeden, maar zijn daarbij wel afhankelijk van het aanbod hernieuwbare energie.
Chemische stoffen en afval
Het afval en de productie van verbruiksartikelen in de zorg zijn op het vlak van CO2-uitstoot veruit het meest belastend. Niet alleen kost het maken van de verbruiksartikelen veel energie, maar de uitstoot van chemische stoffen is eveneens schadelijk voor het milieu. Het St. Antonius Ziekenhuis heeft het gebruik van narcosegassen met wel 85 procent beperkt door in plaats van gas vloeibaar propofol via een infuus toe te dienen.
Minder kosteneffectieve verduurzamingsopties
Toch blijven er grote verschillen tussen ziekenhuizen. Met name gebouwen van 10 tot 20 jaar oud zijn lastig verder te verduurzamen zonder ingrijpende renovatie. De resterende opgave is daardoor een stuk uitdagender en duurder, nu het laaghangend fruit geplukt is. Vooral kleinere regionale ziekenhuizen met verouderd vastgoed staan voor grote investeringen.
De totale verduurzamingskosten tot 2050 bedragen volgens ING maximaal zo'n €5,8 miljard. Ziekenhuizen zoeken daarom naar aanvullende financiering via subsidies en slimme bouwstrategieën.
Verbeterkansen
Op basis van literatuur en expertinterviews komt ING tot een aantal zaken dat verduurzaming financieel beter haalbaar en minder risicovol maakt:
- Heldere zorg- en verduurzamingsstrategie als basis voor klimaatneutraal vastgoed
- Inzicht in rol van de organisatie in de toekomstige zorg
- Keuzes rond concurrentiepositie, specialisatie en samenwerking in regio zijn cruciaal
- Strategie moet aansluiten bij beleid van zorgverzekeraars en externe financiers
- Financiële middelen nodig voor verduurzamingsinvesteringen
